Hekimin yanında, bilimin gücüyle
fitto.work'ün çekirdeği I-EWS'tir (Industrial Early Warning Score): işçinin uygunluğunu altı doğrulanmış standartla (NEWS2, Karvonen, MET, WBGT, NIOSH, STOP-BANG) tek bir objektif, savunulabilir skora çeviren klinik karar destek algoritması. Çevresinde ise Revir Sentinel (revir ziyaretlerinden kaza-öncesi erken uyarı) ve kendi kendini kalibre eden öğrenme döngüsü yer alır.
Endüstriyel sağlık için karar destek platformu.
Santraller, şantiyeler, rafineriler ve madenler için klinik karar destek araçları geliştiren bir inovasyon ekibi. Türkiye'de yılda 430 bin iş kazasının çoğu önlenebilir — biz bu kararların ardındaki bilimsel altyapıyı kuruyoruz.
Industrial Early Warning Score — fitto.work'ün ilk ürünü.
Altı telifsiz uluslararası akademik standardı (NEWS2, Karvonen, MET, NIOSH, WBGT, STOP-BANG) tek matematiksel modelde birleştiren klinik karar destek algoritması. Hekimin yerine geçmez — ona sayısal, savunulabilir bir referans verir.
Matematiksel formül için III. Formül bölümüne geçin
Bir hekimin elindeki veri, verdiği karar kadar ağır taşır.
fitto.work gerçek bir andan doğdu. Bir işyeri hekimi, halsizlik şikâyetiyle gelen bir işçiyi yeterli objektif veri olmadan değerlendirip vardiyaya gönderdi. O işçi kazan dairesinde bayıldı. İşçi iyileşti — ama o günden sonra hekim, her kararının arkasında sağlam, objektif bir dayanak aradı.
Amacımız hekimin sezgisinin yerine geçmek değil; onu altı bilimsel ölçütle, kanıtla desteklemektir.
Tecrübeli bir hekim bile, “bu işçi sahaya döner mi?” sorusunu objektif bir referans olmadan cevaplamak zorunda kaldığında — üç yönde aynı anda risk taşır. Suçlu hekim değil; eksik olan, ona destek olacak bilimsel altyapı.
"Halsizlikten bir şey olmaz" deyip geri gönderdiğim bir işçi, kazan dairesinde bayıldı. O günden sonra her kararımda bir dayanak arıyorum.
Hafif baş ağrısıyla gelen kaynakçı, klasik NEWS2’de “sınır” puan alır. Hekim “hidrasyon ve devam” der. Saat 13:00’te kazan dairesinde göğüs ağrısı geçirir; postmortem akut koroner sendrom çıkar.
Hafif baş dönmesi yaşayan iskele işçisi, hekim inisiyatif almak istemediği için hastaneye sevk edilir. Tetkikler normal çıkar. İşçi gün boyu çalışamaz. Yılda 30 sevk, 45.000 TL kayıp.
İş kazası sonrası işveren ve hekim, kararı “klinik inisiyatif” olarak savunmak zorundadır. Uluslararası bir nesnel referans yoksa mahkeme sorumluluğu yıkar. Ortalama tazminat: 1–3 milyon TL.
fitto.work’ün kurucu inancı: iyi hekim, eksik araçla çalışsa bile iyi hekim kalır. Ama onu en iyi haliyle çalıştırmak için, dünya genelinde altın standart olarak kabul edilmiş, doğrulanmış, telifsiz akademik araçlarla desteklemek mümkün. Hastanelerde Royal College of Physicians NEWS2 puanını kullanıyor; biz aynı puanı endüstriyel ortamın kendine özgü dinamiklerine — yaşa, iş yüküne, uyku kalitesine, ısı stresine, uyku apnesine — uyarlamayı önerdik.
I-EWS bu kompozisyondan doğdu. Klinik karar destek aracı (CDS) — tıbbi tanı koymaz, tedavi önermez, hekimin yerine geçmez. Sadece objektif bir başlangıç noktası sunar. Tüm kararlar yetkili hekim onayıyla anlam kazanır; sistem her hesabı ve her onayı audit log’a işler — mahkemede de, kalitede de hekimin yanında durur. Bir sonraki bölümde, modelin matematiğini olduğu gibi göstereceğiz.
Aşağıda hikâyeyi anlatmaya devam ediyoruz. Ama dilersen doğrudan derinleş: formülün matematiği, tam çözülmüş bir vaka, canlı kalibrasyon motoru, kaza-öncesi revir radarı ya da bilimsel kaynaklar.
Aşağıdaki formül I-EWS'in tüm matematiğini özetler. Her terim, kendi imza rengiyle. Önemli olan iki soru var: neden bazılarını çarpıyoruz, neden bazılarını topluyoruz? Cevap, her terimin patofizyolojik ekseninde. Aynı eksende etkileşenler çarpılır; bağımsız eksenler toplanır.
Neden çarpma? Miş sadece kardiyopulmoner bileşeni büyütür çünkü Ainsworth MET sistemi O₂ tüketimini ölçer — bilinç ve ateş bu eksende değildir. Karvonen ise aynı klinik puanı yaşa göre yeniden tartar; ek puan vermez, böylece NEWS2 nabız ile çift sayma önlenir.
Neden toplama? Termal stres, akut yorgunluk ve kronik apne bağımsız patofizyolojik eksenlerde; etkileşim varsaymak ampirik temelden yoksun olur. Neden 0.7× apne? WHO-ICF çerçevesi akut tehlike ile kronik yatkınlığı ayırır; STOP-BANG eğilim ölçer, anı değil — bu yüzden akut metriklerden daha az ağırlıkla girer.
RCP 2017 · NHS standardı
6 vital parametre (solunum, SpO₂, KB, nabız, ısı, bilinç) 0–3 arası puanlanır. Akut bozulma sinyali.
Tanaka 2001 · J Am Coll Cardiol
HRmax = 208 − 0.7×yaş. %HRR >85 → 1.15× · 75-85 → 1.10× · ≤75 → 1.0×. Ek puan vermez — NEWS2 nabız ile çift saymayı önler, sadece yorumlar.
Ainsworth 2011 · Compendium
Sedanter 1.0× · Orta 1.3× · Ağır 1.6×. Yalnızca NEWS2CP (solunum, SpO₂, KB, nabız) ile çarpılır — ateş ve bilinç metabolik eksende değildir.
NIOSH 2016
5 saatten az uyumuş işçi, alkollü bir sürücüyle eşdeğer kaza riski taşır.
Chung 2008 · Anesthesiology
STOP-BANG 8 ikili soru. Kronik yatkınlık ölçer, akut tehlike değil — bu yüzden 0.7 katsayısıyla girer (ICF: akut vs kronik ayrımı).
ISO 7243:2017 · ACGIH TLV
Wet Bulb Globe Temperature. Nem + radyan ısı + hava akımı dahil termal yük.
Her bir bileşen kendi alanında onlarca yıldır kullanılan, klinik olarak doğrulanmış, telifsiz bir standarttır. I-EWS’in özgün katkısı, bunları endüstriyel triyaj için tek matematiksel modelde birleştirmektir.
National Early Warning Score 2
Royal College of Physicians · 2017 · NHS
NEWS2, hastanın akut klinik bozulma riskini ölçmek için altı yatak başı vital parametreyi kullanır: solunum sayısı, oksijen satürasyonu (SpO₂), sistolik kan basıncı, nabız, vücut sıcaklığı ve bilinç. Her parametre normal fizyolojik aralığa ne kadar uzak düşüyorsa 0 ile 3 arasında puan alır.
Toplam 0–20 arasında bir akut bozulma indeksi üretir. 5 ve üzeri puan NHS protokolünde acil doktor değerlendirmesini tetikler. NEWS2 telifsizdir; kullanım için lisans gerekmez, sadece akademik atıf yeterlidir.
Yaşa göre kalp rezerv yüzdesi
Tanaka, Monahan, Seals · 2001 · J Am Coll Cardiol
Klasik NEWS2, nabzın yaşa göre farklı anlamını gözardı eder. Tanaka formülü, AHA tarafından da onaylanmış, modern kardiyoloji standardıdır:
HRmax = 208 − (0.7 × yaş). Sonra kalp rezervi: HRmax − istirahat nabzı. Mevcut nabzın rezervin yüzde kaçını tükettiği (%HRR) hesaplanır. %85 üstü ciddi kardiyak yük; aritmi ve akut koroner sendrom riski katlanır.
Metabolic Equivalent of Task
Ainsworth ve ark. · 2011 · MSSE
“Compendium of Physical Activities”, her aktivitenin istirahat metabolizmasına oranını gösterir. Ofis 1.5 MET, kaynak 4 MET, iskele/kazan 7–8 MET. I-EWS bu zengin tabloyu endüstriyel pratik için sadeleştirir ve üç çarpana indirger:
Klinik puan ile bu çarpan kullanılarak çarpılır; böylece aynı NEWS2 değeri, ağır işte sayısal olarak daha yüksek toplam yaratır. İşçinin döneceği görevin gerçek kalp-damar yükü algoritmaya doğrudan girer.
Sleep & Fatigue Standard
NIOSH · 2016 · U.S. DHHS
Amerikan Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü (NIOSH), uyku yoksunluğu üzerine kapsamlı metaanalizler yayınladı. Sonuç çarpıcı: 24 saatte 5 saatten az uyumuş bir birey, reaksiyon süresi ve dikkat açısından, kandaki alkol konsantrasyonu yasal limiti aşan bir sürücüyle karşılaştırılabilir.
I-EWS, son 24 saatlik uyku süresini üç dilimde puanlar. Bu, vardiya planlama ve gece ekibi yönetiminde özellikle kritik bir parametredir.
Wet Bulb Globe Temperature
ISO 7243:2017 · ACGIH TLV
WBGT, ISO 7243 ile standartlaşmış endüstriyel termal stres ölçümüdür. Üç farklı termometre değerini birleştirir: yaş termometre (nem), küre termometre (radyan ısı) ve kuru hava. Sonuç, vücudun gerçek termal yükünü hava sıcaklığından çok daha doğru yansıtır.
ACGIH MET kategorisine göre farklı sürekli-çalışma eşikleri belirler. Eşiğin üstüne çıkıldığında zorunlu work–rest döngüsü uygulanır.
Uyku Apnesi Taraması
Chung, Yegneswaran ve ark. · 2008 · Anesthesiology
STOP-BANG, anesteziyoloji literatüründen çıkmış 8 ikili soruluk hızlı bir tarama aracıdır. Adı sorularının baş harflerinden gelir: Snoring, Tired, Observed apnea, Pressure, BMI>35, Age>50, Neck>40 cm, Gender = male.
Endüstriyel işçilerde uyku apnesi oranı %30’u aşar. Apneli işçi gece nefesi durduğu için sabah dinlenmiş olamaz; gündüz mikro-uyku atakları sahada ciddi kaza riskidir (Trotter 2015). STOP-BANG yıllık periyodik muayenede uygulanır.
Tufanbeyli Enerjisa santralinde, 22 Mayıs 2026, saat 09:14. Ahmet Yılmaz (47 yaş, hipertansiyonlu kaynakçı) revire halsizlik, göğüs sıkışması ve terleme şikâyetiyle başvurdu. Bu, hekimin yalnız vermek zorunda olduğu bir karar değil — birlikte vereceğimiz bir karar.
Royal College of Physicians · 2017
Tanaka et al. · 2001 · J Am Coll Cardiol
Ainsworth ve ark. · 2011
>4 °C eşik üstü; ısı bitkinliği/çarpması riski yüksek. ISO 7243 doğrudan eşiği.
Bilişsel performans düşük; reaksiyon süresi gerilemiş.
Tanı konmamış apne yatkınlığı; akut değil kronik eksende, bu yüzden 0.7 ağırlık.
Eşik ≥ 10 puan KIRMIZI bölgedir (v1.2 kalibrasyonu). Hekim için artık "tek başına" bir karar değil; altı algoritma ile birlikte verilen, birim-tutarlı ve çift saymadan arınmış bir karar.
Sistem “önerilmez” etiketi koyar; nihai onay hekimde.
Göğüs sıkışması var; akut koroner sendrom dışlanmalı.
Sahadaki sorumlu hekimle birlikte ek değerlendirme.
Hukuki süreçte hekimin savunma kanıtı. 20 yıl saklanır.
Sistem öneri verir; hekim onaylar veya farklı karar verir.
Tufanbeyli Enerjisa santralinde aynı gün içinde değerlendirilen beş işçi. Algoritma her birinde farklı bir risk paterni yakalıyor: genç–yaşlı, kronik hastalık var–yok, sıcak–serin ortam, uykulu–uykusuz.
47 yaşında hipertansiyonlu kaynakçı, sabah 09:14'te revire halsizlik, göğüs sıkışması ve terlemeyle başvurdu. Dönmesi gereken yer: 38 °C kazan dairesi. Geleneksel triyaj "klinik gözlem" deyip belirsiz bırakıyordu.
Klasik NEWS2 5 puanda kalır. v1.2'de: NEWS2CP=4, NEWS2NEU=1; ağır iş çarpanı sadece CP'ye → klinik yük 7.4. Üstüne WBGT 32.5°C (>4°C eşik üstü, +3), uyku 4–6 saat (+1) ve STOP-BANG 5/8 × 0.7 (+2.1). Toplam 13.5 → kesin KIRMIZI.
İşçi kazan dairesine geri gönderilirdi. 4 saat sonra akut koroner sendrom geçirme olasılığı yüksekti. İş kazası, ölümcül sonuç, milyon TL'lik tazminat.
34 yaşında, sağlıklı, hipertansiyon yok, apne yok. Saat 10:05'te hafif baş ağrısıyla revire geldi. Klasik triyajda hekim "iskelede baş ağrısı olur, bugün dinlensin" diyebilirdi — yılda 30 kez.
Tüm vital parametrelerin normal olduğunu (NEWS2CP=0, NEWS2NEU=0), %HRR güvenli (kyaş=1.0), WBGT hafifçe eşik üstü (+1) ve STOP-BANG 2/8 = düşük risk (0 ceza). Toplam 1.0 — net YEŞİL.
Bir günlük rapor + 1.500 TL üretim kaybı. 30 benzer yalancı pozitif = yıllık 45.000 TL israf. Üretken bir işçi gereksiz yere kaybedildi.
52 yaşında Tip 2 Diyabet. Baş dönmesi ve halsizlikle revire geldi. Diyabetik işçide ısı stresinde hipoglisemi riski yüksek; ama %100 yasaklamak da verim kaybı. Hekim ikilemde.
NEWS2CP=2 (nabız+KB), NEWS2NEU=1 (hafif ateş); %HRR güvenli (kyaş=1.0); Miş=1.3× → Klinik yük (2×1.3+1)×1.0 = 3.6. Uyku +1, WBGT +1, STOP-BANG 3/8 × 0.7 = 0.7. Toplam 6.3 → net SARI.
Hekim ya çok kısıtlayıcı ya çok serbest davranabilirdi. I-EWS net "kontrol odası, 45 dk hidrasyon" önerdi. Hasan ofiste yarım gün çalıştı, hipoglisemi gelmedi.
38 yaşında, "sağlıklı". Ama gece vardiyasından sonra eve gidememiş, 12+ saat sürekli mesai. Bulantı, aşırı terleme ve kalp çarpıntısıyla revire geldi.
NEWS2CP=7 (ağır kardiyopulmoner sapma), NEWS2NEU=2; %HRR >85 (kyaş=1.15×); Miş=1.6× → Klinik yük (7×1.6+2)×1.15 = 15.18. Uyku <4 saat +3, WBGT 33°C +2, STOP-BANG 1×0.7 = 0.7. Toplam 20.9 — alarm seviyesinde KIRMIZI.
33 °C ortamda devam → ısı çarpması (mortalite %20) → bayılma → düşme → kafa travması. Üç bağımsız risk faktörüne aynı anda dikkat çekmek klasik triyajla mümkün değildi.
56 yaşında, koroner arter hastası, tuğla ustası. Nefes darlığı ve göğüs rahatsızlığıyla geldi. Klasik NEWS2'de sadece 3 puan; eşik altında görünüyor.
NEWS2CP=3 (hafif takipne, nabız, SpO₂); NEWS2NEU=0; %HRR 75-85 (kyaş=1.10×); Miş=1.6× → Klinik yük (3×1.6+0)×1.10 = 5.28. Üstüne uyku +1, WBGT +2, STOP-BANG 6/8 × 0.7 = 2.1. Toplam 10.4 — KIRMIZI eşiğin hemen üstünde, ama doğru taraf.
Klasik triyaj "klinik gözlem" derdi; işçi sahaya dönerdi. Apneli yaşlı KAH'li işçi sıcakta ağır iş yapınca ani kardiyak ölüm riski 6 kat artar.
0/5/10 eşikleri formülün teorik aralığına göre klinik konsensüsle belirlenmiştir. Sensitivite/spesifisite için prospektif kohort çalışması v2.0 yol haritasında.
I-EWS klinik karar destek aracıdır; tanı koymaz, tedavi önermez. Her karar yetkili hekim onayı gerektirir. Hekim aracı sorgulayabilir, override edebilir — sistem her ikisini de loglar.
Miş katsayıları (1.0/1.3/1.6), kyaş bantları (1.0/1.10/1.15), apne ağırlığı (0.7) — bunlar literatür-bilgisi ve klinik konsensüsle seçildi; saha verisiyle güncellenmeye açık.
Bu sitedeki 5 vaka klinik tutarlılık taşıyan eğitim senaryolarıdır. Saha sonuçları için ileride yayınlanacak çok-merkezli validasyon çalışmasını bekleyiniz.
Aynı sahnede, aynı işçide. Hekim tek başına bir karar verirken nelere bakıyor — I-EWS ile birlikte nelere bakıyor?
Klasik NEWS2 nabzı yaşa göre değerlendirmez.
Ofis ile kazan dairesi aynı sayılır.
3 saatlik uykuyla 9 saatlik uyku eşit kabul edilir.
Tanı konmamış apne hiç sorgulanmaz.
Sadece ortam sıcaklığı kullanılır.
Mahkemede savunma kanıtı zayıf.
Tanaka HRmax çarpanı; çift sayma yok.
MET sadece kardiyopulmoner bileşene — birim tutarlılığı.
NIOSH 3 dilim, vardiya planlama ile entegre.
STOP-BANG × 0.7; akut tehlikeden ayrılır.
ISO 7243 nem + radyan ısı dahil; MET eşiği dinamik.
20 yıl saklanan kayıt; hekimin savunma kanıtı.
Bir skor sistemi "doğru" söyleyemez — sadece olayla uyumlu söyler. Kalibre Motoru, I-EWS'in 6 sütununu lojistik regresyonla yeniden ağırlıklandırır, AUROC ile ayrım gücünü ölçer, kalibrasyon eğrisiyle olasılığın doğruluğunu test eder, Youden eşiğiyle eylem sınırı önerir.
Altı sütun (klinik, yaş, iş yükü, uyku, ısı, apne) farklı sektörlerde farklı ağırlık taşır. fitto.work sabit bir formül değil, sektöre göre kalibre edilebilen bir karar destek çatısı sunar.
Kazan dairesinde 35–42 °C, ağır kaynak. WBGT eşik kontrolü en güçlü etkiyi burada gösterir.
Yüksekte iskele, sıcak vardiyalar, ağır yük. Karvonen ve uyku kritik faktörler.
Kimyasal maruziyet + kapalı alan + ısı. Üçlü kombinasyon düşme riskini erken yakalar.
Düşük oksijen, dar alan, uzun vardiya. Nabız ve uyku en hassas alarmlar.
Sürekli yüksek WBGT, radyan ısı, ağır MET. Sistem maksimum etki üretir.
Uzun vardiya, dikkat gerektiren işler. STOP-BANG kritik tarama aracı.
Uzun sürüş + uyku + apne = trafik kazası. Vardiya öncesi tarama proaktif risk azaltır.
Mevcut OSGB platformlarına API entegrasyon modülü. ~50.000 kayıtlı pazar.
Akademik literatür projeksiyonları + pilot modelleme + gerçek ROI senaryosu. Tam validasyon, pilot uygulamada doğrulanır.
WBGT ile eşik aşılan ortamlara işçi gönderilmez.
STOP-BANG yüksek riskli işçi sahada çalışmaz.
Karvonen yaşlı yüksek %HRR işçileri yakalar.
Yalancı pozitif sevkler azalır.
Audit log savunma kanıtı; karar kayıt altında.
400 işçili tesis için tipik ROI senaryosu.
2024, Türkiye'nin yüz yılın en sıcak yılı. Endüstriyel kazan WBGT değerleri 40 °C'yi aşıyor. Isı yönetimi artık lüks değil zorunluluk.
Bakanlık 2026 itibarıyla OSGB'lere “sağlık gözetiminde objektif yöntem” şartı koydu. Sübjektif klinik karar kabul edilmiyor.
Türkiye'de 5 milyon kişi apneli, %80'i tanısız. Endüstriyel işçilerde oran %30+. Yorgun işçi, alkollü sürücüyle eşdeğer kaza riskinde.
Azure Health Data Services Türkiye'de aktif. I-EWS, FHIR R4 uyumlu ilk endüstriyel triyaj entegrasyonu olarak first-mover avantajı taşır.
fitto.work şu an pilot çalışma aşamasında. Termik santral, rafineri, şantiye işverenleriyle ve Microsoft for Startups ekibiyle 30 dakikalık tanıtım görüşmesi planlanabilir.
info@fitto.work